Duke u bërë thirrje iranianëve të përmbysin udhëheqësit e tyre klerikë, SHBA-ja nisi “operacione të mëdha luftarake” së bashku me Izraelin kundër Iranit herët të shtunën.
SHBA-ja po e quan operacionin Furia Epike, ndërsa izraelitët e quajnë Ulërima e Luanit, raporton BBC.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha se Lideri Suprem i Iranit, Ali Khamenei, ishte vrarë.
Kjo ndodhi dy ditë pasi bisedimet SHBA–Iran mbi programin bërthamor të Teheranit përfunduan pa marrëveshje.
Irani nisi kundërsulme në të gjithë Lindjen e Mesme, në hakmarrje ndaj asaj që ministri i Jashtëm e quajti një sulm “të paprovokuar dhe të paligjshëm” nga SHBA-ja dhe Izraeli.
Ja çfarë dimë deri më tani:
Pse SHBA-ja e sulmoi Iranin?
Pak pasi u raportuan shpërthime në kryeqytetin iranian të shtunën, Trump reagoi në rrjetet sociale duke akuzuar Teheranin për zhvillimin e një “fushate të pafund gjakderdhjeje dhe vrasjesh masive që synojnë Shtetet e Bashkuara”.
Trump argumentoi se Irani kishte refuzuar çdo mundësi për të hequr dorë nga programi i tij bërthamor dhe pretendoi se po zhvillonte raketa me rreze të gjatë veprimi që mund të kërcënonin Evropën, trupat amerikane jashtë vendit dhe madje “së shpejti të arrinin territorin amerikan”.
Ai përmendi gjithashtu pushtimin e dhunshëm të ambasadës amerikane në Teheran në vitin 1979, që rezultoi në mbajtjen peng të dhjetëra amerikanëve për 444 ditë, si dhe bombardimin nga aleatët (proxy) të Iranit të një kazerme të Marinës amerikane në Bejrut në vitin 1983, ku u vranë 241 persona.
Presidenti amerikan kishte premtuar gjithashtu në janar se do të ndërhynte kur forcat iraniane të sigurisë shtypën protestat mes një krize ekonomike.
Në qershor të vitit të kaluar, SHBA-ja bombardoi tre objekte bërthamore në Iran. Trump tha se Operation Midnight Hammer kishte “asgjësuar” programin bërthamor të Iranit.
Sulmet amerikane të verës së kaluar hapën rrugën për një armëpushim në një konflikt 12-ditor mes Iranit dhe Izraelit.
Izraeli kishte nisur sulme ajrore ndaj objekteve bërthamore, ushtarake dhe infrastrukturore iraniane. Teherani u kundërpërgjigj duke lëshuar qindra raketa dhe dronë drejt Izraelit.
A është i vdekur lideri suprem i Iranit?
Po.
Trump njoftoi në rrjetet sociale se Lideri Suprem Ajatollah Ali Khamenei kishte vdekur, duke e përshkruar atë si “një nga njerëzit më të këqij në Histori”.
Televizioni shtetëror iranian e konfirmoi më vonë vdekjen e Khameneit, 86 vjeç, i cili sundonte që nga viti 1989, dhe shpalli 40 ditë zie.
Një burim i inteligjencës dhe një burim ushtarak i thanë partnerit amerikan të BBC-së, CBS, se rreth 40 zyrtarë iranianë të tjerë u vranë gjithashtu në sulme.
BBC Verify siguroi imazhe satelitore të marra mbi Teheran, që tregojnë dëme të konsiderueshme në një pjesë të zyrës së Khameneit në kryeqytetin iranian.
A është SHBA-ja në luftë?
Në njoftimin e tij me video, Trump i përshkroi sulmet SHBA–Izrael ndaj Iranit si “operacione të mëdha luftarake”.
Kongresi ka kompetencën për të shpallur zyrtarisht luftë, siç përcaktohet në Nenin I të US Constitution, por nuk e ka bërë këtë.
Megjithatë, Kushtetuta i jep presidentit autoritet të gjerë për të ndërmarrë veprime ushtarake.
Kjo zonë gri ka qenë burim debatesh të shumta kohët e fundit në Uashington.
Reagimet në Capitol Hill ndaj sulmit SHBA–Izrael mbi Iranin kanë rënë kryesisht sipas vijave partiake. Republikanët, që aktualisht kontrollojnë të dyja dhomat e Kongresit, në shumicë e kanë mbështetur veprimin.
Senatori i Kentakit Lindsey Graham, i cili prej kohësh ka bërë thirrje për një sulm amerikan ndaj Iranit, shkroi në X: “Ky operacion është i domosdoshëm dhe i justifikuar prej kohësh”.
Kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve, republikani Mike Johnson, tha se administrata Trump kishte njoftuar paraprakisht “Gang of 8” – një grup dypartiak udhëheqësish të Kongresit – përpara sulmeve.
Demokratët kryesisht i dënuan sulmet, duke akuzuar Trumpin se kishte nisur një luftë pa miratim të Kongresit.
Senatori demokrat Tim Kaine, anëtar i Komisionit të Shërbimeve të Armatosura, e quajti konfliktin “lufta e paligjshme e Trumpit”.
Demokratët rinovuan thirrjet që Kongresi të shqyrtojë një rezolutë mbi kompetencat e luftës, si projektligji që dështoi vitin e kaluar për mungesë mbështetjeje republikane.
Nëse një rezolutë e tillë do të paraqitej dhe miratohej, ajo mund të bllokonte përdorimin e njëanshëm të forcës nga presidenti pa miratim të Kongresit.
Por gjasat që një projektligj i tillë të kalojë duken të vogla për momentin.
Pak republikanë kanë sinjalizuar se do ta mbështesnin një masë të tillë, përveç kongresmenit Thomas Massie dhe senatorit Rand Paul.